De Rottweiler

Voorwoord:

Mijn werkstuk gaat over Rottweilers. Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik gek ben op Rottweilers en ik zou het leuk vinden als het ras wat bekender werd.

Hoofdstuk 1: De geschiedenis van de Rottweiler.

De oude Romeinen

De geschiedenis van de Rottweiler gaat terug naar de tijd waar de Romeinen het nog voor het zeggen hadden. Vele Romeinse legioenen (Romeinse legerafdeling van 4200 tot 6000 man) trokken maandenlang vergezeld door grote dogachtige honden door allerlei onherbergzame streken. Dit waren zoals je misschien al dacht de voorouders van de Rottweiler.

Waar werden ze voor gebruikt?

Ze werden voornamelijk gebruikt om het vee op te drijven dat de soldaten mee hadden als noodvoer. Soms bleven er wel een paar honden achter.

Een van de voorouders van de Rottweiler in de tijd van de Romeinen. 

Als de bevolking die vond werden ze voor allerlei verschillende doeleinden gebruikt zoals onder andere fokken. Daardoor zie je nu in heel Europa, onder andere in Oostenrijk, Zwitserland en Duitsland hondenrassen die veel weg hebben van de voorouders van de Rottweiler, zoals de Grote Zwitserse Sennenhond en de Berner Sennenhond.

Het ontstaan van de Rottweiler.

De Rottweiler is ontstaan in het Duitse plaatsje Rottweil. Dit was een klein stadje maar doordat het aan de rivier de Neckar lag, kon het zich ontwikkelen tot een belangrijke veehandelsplaats. Er werden hier veel veemarkten gehouden en soms trokken ze dagenlang om met hun vee op de markten te komen. Toen kwamen ze er achter dat de sterke, moedige honden, die zo veel in Rottweil voorkwamen, uitmuntende veedrijvers waren.
Daarnaast bleken ze ook nog erg trouw en beschermend als hun baas op de terugweg met veel geld werd overvallen door bankrovers. Ze werden Rottweilers genoemd omdat ze uit de streek rond Rottweil kwamen. Ook bij slagers werd de Rottweiler steeds geliefder omdat die dan hun slachtdieren konden bewaken. Door die grote populariteit bij slagers kreeg hij de bijnaam: Metzgerhund oftewel slagershond.

De ondergang en de opbouw van de Rottweiler.

Na 1850 verloor Rottweil zijn belangrijke functie als handelsplaats. Hierdoor hadden steeds meer slagers en handelaren hun Rottweiler niet meer nodig en daalde het aantal Rottweilers heel snel. Hij werd nog wel gehouden als waak- of  trekhond, maar zijn belangrijke functie had hij niet meer. Rond 1900 braken er zware tijden aan voor de Rottweiler.
Er waren nog zo weinig rastypische honden dat het een wonder was dat liefhebbers van de Rottweiler toch nog het ras wisten te behouden. In 1907 werden er in Heidelberg verschillende verenigingen opgericht die het ras wilden behouden en stabiliseren. Maar de verenigingen waren het onderling niet eens over het uiterlijk van een goede Rottweiler.
In 1910 werd de Rottweiler door zijn onovertroffen werkmogelijkheden officieel een diensthondenras. Daarna verspreidde het ras zich door heel Nederland, Duitsland, Engeland en Oostenrijk
In 1921 waren ze het eindelijk eens en werd er een definitieve club opgericht: Allgemeiner Deutscher Rottweiler Klub. Iedereen van alle eerder opgerichte clubs sloot zich aan bij deze club. Nu hadden ze gezamenlijke regels.

Tijdens en na de 2 wereldoorlogen.

Zoals voor bijna alle dingen hebben de 2 wereldoorlogen ook de Rottweiler geen goed gedaan. Veel Rottweilerfokkers en houders werden bij hun Rottweiler(s) weggehouden en diegenen die het geluk hadden om thuis te mogen blijven hadden wel andere dingen aan hun hoofd dan Rottweilers fokken. Verder werden er ook Rottweilers in beslag genomen door de Duitsers als posthonden.
Door allerlei van zulke redenen werd het aantal Rottweilers nog meer terug gedrongen. Maar dankzij Rottweiler liefhebbers is het ras weer opgebouwd. En staat het nu in de top 5 van meest gehouden hondenrassen.

Hoofdstuk 2: Karakter.

De Rottweiler: een fantastische waakhond!!!

Aan een Rottweiler kunt u gerust uw bezittingen toevertrouwen als u een dagje van huis gaat. Ze zijn van nature al waaks en beschermend. Als er niemand in de buurt is die zegt of iemand goed of kwaad is, zal hij niemand binnen laten. Hij is op zo’n moment vrijwel ongevoelig voor pijn en is met nog geen biefstuk om te kopen.
Het waakse karakter komt pas als hij volwassen wordt en hoeft niet gestimuleerd te worden. Ook al springt hij tegen iedereen op, gaat op schoot zitten bij bezoek en knuffelt hij met de kinderen die langskomen, dan nog: geen hoge nood . Want als zijn baas ooit bedreigd zou worden staat hij aan de kant die hem zo dierbaar is, zelfverzekerd en op alles voorbereid.
Verder is hij vrij rustig, stabiel en zelfverzekerd.Ook de bijtdrempel is vrij hoog. Ze zullen dus bijna nooit hun tanden gebruiken als het niet nodig is en hun tegenstander met hun uitstraling wegjagen. Het basachtige blaffen zullen ze weinig gebruiken, dus als uw hond ooit ’s nachts blaft, is er echt een goede reden om te gaan kijken.

De Rottweiler en kinderen.

De Rottweiler past niet alleen op uw huis en bezittingen maar ook op uw kinderen. Dit is een mooi stukje karakter maar dat houd ook in dat u niet uw kind met een vriend(je/innetje) kan laten spelen zonder toezicht wanner de hond erbij is. Want stel dat hij denkt dat zijn kind aangevallen wordt, kan hij het vriend(je/innetje) grijpen uit bescherming. Dat kunt u de hond niet kwalijk nemen want vergeet niet dat ze jarenlang gebruikt zijn om hun baas te beschermen.

De Rottweiler en andere (huis)dieren.

Een Rottweiler moet goed gesocialiseerd worden, anders kan dat later problemen geven. Als hij goed gesocialiseerd is hoeft het geen probleem met andere dieren te zijn. Alleen de enige voorwaarde is dat het andere huisdier van nature ondergeschikt moet zijn anders ontstaan er gevechten.
Het enige nadeel is dat sommige Rottweilers snel tegen soortgenoten uitvallen. Vooral met een reu (mannetjes hond) overkomt u dit sneller. Gezien hun enorme kracht, is het belangrijk om hem al als pup te leren, dat u dit gedrag niet accepteert. De mannetjes vechten anders om macht. U kunt wel een Rottweiler samen met 1 of 2 andere honden houden, maar die moeten dus ondergeschikt zijn, anders kunt u op een dag een gevecht om macht verwachten.

Hier volgt een schema over wat wel en niet samen gaat: (natuurlijk zijn er ook wel eens uitzonderingen.)

Soms doen ze vanwege hormoonschommelingen raar tegen elkaar.

Beweging.

Veel Rottweilers hebben aanleg om te dik te worden. Dat is natuurlijk niet mooi. Maar als u hem een uitgebalanceerd dieet en ruim voldoende beweging geeft, blijft het een mooie hond. Naast de normale wandelingen moet de hond minimaal een halfuur onaangelijnd kunnen baggeren. Ook kunt u ze heel goed naast de fiets laten draven. Als de hond eenmaal in goede conditie is kan hij u kilometers lang volgen zonder een spoortje van vermoeidheid. De meeste Rottweilers zijn dol op zwemmen. Het liefst apporteren ze dan balletjes. Als ze buiten voldoende beweging krijgen, zijn ze thuis vrij rustig.

Dominante Rottweilers.

Als u een Rottweiler wilt moet je je afvragen of een Rottweiler wel bij u past, want ze zijn koppig. Daarom is het ook geen hond voor iedereen. U zult streng en vastberaden moeten zijn. Als u de pup leuk vindt als hij 8 weken is, moet u bedenken dat hij binnen een jaar uitgroeit tot een hond van circa. 50 kg of meer.
Vooral reuen tijdens de pubertijd kunnen koppig zijn als ze macht willen. Daarom moet u uw zin doorzetten en niet onzeker of bang zijn, dan neemt de hond de macht in huis over. U moet uw hond leren wat goed en kwaad is en al is dat midden op straat waar iedereen naar je kijkt. Deins niet voor hem terug als hij scherp gecorrigeerd moet worden maar beloon hem ook uitbundig als hij iets goed heeft gedaan.

De Rottweiler als werkhond.

Rottweilers zijn echte werkhonden. Ze zijn erg goed in africhting, pakwerk en speuren. Toch is het niet makkelijk aan hen te leren. Niet dat ze niet slim zijn, maar ze kunnen nogal koppig zijn en niet willen luisterenwant geestelijk zijn ze pas laat volwassen. Daardoor moet je wat meer verstand van africhten hebben dan voor een normale hond. Ze hebben een echte baas nodig die streng voor hen is. In andere hondensporten zoals fly-ball en behendigheid worden niet vaak Rottweilers gezien. De oorzaak hiervan is dat in deze sporten Rottweilers wordt ingehaald door kleinere, wendbaardere hondenrassen. Maar dat houd niet in dat je met een Rottweiler geen behendigheid* of fly-ball** kan doen.

- Een hond die pakwerk doet.

* behendigheid is dat je hond zo goed naar je luistert dat je hem van alles kan laten doen. Die honden worden ervoor getraind om door autobanden te springen en over smalle bruggen te rennen.

** Het is de bedoeling dat de hond 4 hordes neemt, de bal uit een apparaat haalt en de 4 hordes       terugneemt. Flyball is een teamsport en je loopt met meerdere honden in een team. Het team wat twee keer als snelste finisht is winnaar (je loopt steeds met 2 teams tegen elkaar)

Hoofdstuk 3: Het uiterlijk

Algemeen

De Rottweiler is een krachtige middelmatige hond met een schouderhoogte van rond de 56-63 cm en circa 42 kg voor teven en  61-68 cm  en 50 kg voor  reuen.

Het hoofd.

Het hoofd is middelmatig, dus niet lang of kort en matig gebold. Het is duidelijk te zien waar de schedel stopt. De wangen zijn erg gespierd zonder erg uit te steken. De neusrug (de bovenkant van z’n neus) is niet bijzonder lang :om precies te zijn net zolang als de schedel zonder snuit. Bij een Rottweiler zie je ook meer brede snuiten dan rond.
Bij de lippen is hij altijd zwart en de wangen lopen langzaam af naar zijn niet zo goed gevormde mondhoeken. Doordat de hoofdhuid overal gelijk gespannen is, komen er als hij z’n aandacht ergens op richt rimpels op z’n voorhoofd. De ogen zijn middelmatig groot en donkerbruin.Z’n oren zijn klein, driehoekig, ver van elkaar en sluiten de gehoorgang helemaal af.

Lichaam.

De hals is gespierd, rond en breed zonder al te veel losse keelhuid. De borst is diep, breed, ruim en zwaar gespierd. Zijn voeten veren een beetje. De korte dijen zijn breed en krachtig. De korte gecoupeerde staart verlengt de rug.

De vacht.

De Rottweiler heeft van nature stokhaar dat wil zeggen: kort en hard. Bij de voor- en achterbenen is het haar wat langer net als bij de staart. De hond is helemaal zwart met op de benen, snuit, wangen, borst en  boven de ogen duidelijke aftekeningen. (Hoe donkerder hoe beter.)

Couperen.

Sinds 1 september 2001 is het verboden om de staarten van honden te couperen. Couperen is het er af halen van stukken van de staart. Bij de volgende rassen werd het allemaal gedaan: Terriers (onder meer Airedale, Fox, Jack Russell, Kerry Blue, Soft Coated Wheaten, Yorkshire), Spaniels, Schnauzers, Poedels, Staande Honden (als de Duitse Staande kort- en draadhaar, Weimaraner, Vizsla), Bouviers, Boxers, Dobermans, Bobtails en Rottweilers. Het couperen gebeurd meestal als de pups 2 of 3 dagen oud zijn. Ze worden niet verdoofd.

Er zijn 2 manieren:

• De dierenarts knipt het staartje eraf en hecht of schroeit het dan dicht.

• De pups krijgen een elastiekje om hun staart af te binden, hij valt er dan na een tijdje vanzelf af.

Waarom staarten vroeger en nu werden gecoupeerd.

Vroeger:

-         Door de staarten te couperen dachten de Romeinen hondsdolheid te voorkomen.

-         Voor vecht- en waakhonden was het een groot voordeel om zo weinig mogelijk uitsteeksel te hebben.

-         Hoefde er geen belasting te worden betaald voor werkhonden met een gecoupeerde staart (je kon een werkhond aan zijn gecoupeerde staart herkennen).

-         Terriers tijdens hun jacht op bijvoorbeeld konijnen beter konden bewegen in kleine ondergrondse ruimtes zonder staart.

-         Rond een gecoupeerde staart minder vuil en ontlasting (met enge madeninfecties tot gevolg) blijft hangen, wat vooral handig was bij  herdershonden die lang alleen bij de kudde bleven, die weinig contact hadden met mensen en dus nauwelijks tot geen vachtverzorging kregen.

Nu:

omdat …

-         een gecoupeerde staart tot de typische kenmerken van een ras kan behoren. (zoals bij de Rottweiler)

-         de jachthonden dan minder last hebben van bijv. struikgewas met prikkels en dus niet hun staart verwonden ( gewonde staarten helen moeilijk omdat ze ze vaakweer kapot slaan).

Waarom zou het niet meer moeten:

omdat …

-         de staart werkt als een soort roer.

-         Het couperen pijn en stress bij de hond(jes) veroorzaakt.

-         Honden ermee “praten” (communiceren).

Hoofdstuk 4: Een pup.

 Niet goedkoop!!!

      Een Rottweiler is geen goedkope hond. Denk maar eens aan de aanschaf. Zo’n hond van een goede fokker kost algauw 1000 euro. Ook qua voeding is hij niet goedkoop omdat hij speciaal uitgebalanceerd eten nodig heeft. Rottweilers zie je vaak in kennels. Maar u mag hem niet de grootste tijd van de dag in de kennel laten, daar kan hij gedragsproblemen van krijgen. Op zich verhaart de Rottweiler minder dan andere honden, waardoor allergische mensen minder snel last hebben van hun allergie en de vachtverzorging wat eenvoudiger is.

Wat wilt u, een reu of een teef???

      Bij de keus of u een reu of een teef wil moet u aan veel dingen denken zoals:

-         Wat wil ik met hem/haar gaan doen.

-         Kan ik een dominante reu wel in de hand houden.

-         Ben ik streng genoeg.

Bij Rottweilers zijn de verschillen tussen reu en teef vrij groot.

• De reu is dominant, het teefje niet.

• Het teefje wordt loops (de tijd dat ze vruchtbaar is) de reu niet.

• Reuen zijn groot en sterk, teefjes wat minder.

• Reuen zijn het hele jaar geïnteresseerd in teven, teven alleen in reuen als ze loops zijn.

• Teven plassen alleen als het nodig is en reuen markeren ook als ze niet moeten plassen hun territorium, zelfs u tuin, dus als u graag tuiniert moet u dat onthouden.

 De verschillen tussen een reu en een teef qua uiterlijk.

Overeenkomsten:

-         Ze waken allebei even overtuigend.

-         Ze geven u allebei even veel liefde.

Wat is de beste plek om een Rottweiler te kopen???

Een Rottweiler is niet goedkoop dus is het belangrijk om hem bij een goede fokker te kopen. Ook moet u er rekening mee houden dat hij 10 jaar of langer bij uw gezin zal blijven, dan wilt u ook een hond om trots op te zijn. Beslis dus nooit om een hond al  een week nadat u heeft gekeken, op te halen, dan heeft u namelijk de kans een miskoop gedaan te hebben.

Verschillende doelen.

      Ga al van tevoren bij u na wat u met de hond wil gaan doen.

Als u bijv. pakwerk wil gaan doen heeft u meer kans van slagen bij een nestje van honden die altijd goed hierin zijn geweest. Maar dan nog weet u bij een pup nooit of het een echte sporthond wordt.

De goede (voor)ouders voor uw pup.

Rottweilers zijn over het algemeen gezonde honden, toch wordt bij Rottweilers zeer vaak heupdysplasie (vaak afgekort tot HD) geconstateerd. Zorg daarom dat u altijd bij een vertrouwde fokker uw hond koopt die zijn honden nog voor het dekken laat controleren, want de ziekte is erfelijk. Let ook op het gedrag van de honden. Agressieve of bange Rottweilers brengen meestal pups met dezelfde eigenschappen op de wereld.

Socialisatie- en inprentingsfase

      De inprentingsfase is heel belangrijk in een hondenleven. Deze tijd bepaald zijn latere karakter. Deze fase duurt vanaf zijn/haar 3e tot 7e week. In de inprentingsfase is het belangrijk om een pup met de buitenwereld in aanraking te laten komen. Anders krijgen ze dan later meestal last van gedragsproblemen die zelfs met veel liefde en geduld niet meer goed te krijgen zijn.
Daarna komt de socialisatiefase die duurt van zijn 12e tot 14e week. In deze fase is het belangrijk dat de pups aan een huishoudelijke omgeving leren wennen. Ze hoeven niet perse in een woonkamer opgegroeid te zijn, maar ze moeten aan veel gewend zijn. Het is bijv. handig als ze gewend zijn aan: stofzuigers, tijdklokken, wekkers, deurbellen, telefoons, computergeluiden, televisie, enz.
Ook moeten ze al een beetje gewend zijn aan kinderen en andere (huis)dieren.

Een afspraak.

Meestal is het eerste contact tussen u en de fokker via de telefoon. Dan wordt het hemd van uw lijf gevraagd omdat een echte goede fokker zijn honden nog liever niet verkoopt, dan aan iemand die er niet geschikt voor is.

Hier komt een checklist voor als je naar de pups gaat kijken:

Hygiëne

Wees niet beledigd als u de pup eerst niet mag aaien of op schoot mag nemen. Pups zijn namelijk sneller ziek als ze nog niet ingeënt zijn. Ook kent de fokker u niet of nauwelijks. Veel mensen zeggen dat als alle hondjes niet moe zijn, u diegene moet kiezen die het eerst op u af komt lopen. Maar meestal lopen juist de brutaalste en dominantste exemplaren voorop.
Denk goed na of u genoeg ervaring heeft om met deze eigenschappen overweg te kunnen. Als u het moeilijk vindt, kunt u ook de fokker laten kiezen en als u duidelijk opgeeft wat u wil hebben, zoekt hij het meest geschikte hondje uit.

Hij komt, hij komt…..

De meeste pups zijn met 8 weken oud genoeg om hun moeder te verlaten en naar hun nieuwe            thuis te gaan. Zorg ervoor dat voor  hij komt u alle spullen al in huis heeft zoals:

-         Halsbandje

-         Lijn

-         Kamerkennel met dekentje (Bench)

-         Eet- en drinkbak

-         Veilige speeltjes (geen kapotte)

-         Eten

-         Kauwstaaf

      Hondjes kunnen niet zomaar van menu wisselen dus vraag de fokker naar het aangewende voer. Vraag ook naar een lapje uit het nest zodat hij zijn moeder ruikt. Ook is het handig als u weg bent of ’s nachts een wekker en een warme kruik in zijn mand neer te leggen. Na een tijdje wordt de stamboom opgestuurd. Wel krijgt u meteen een boekje met inentingpapieren mee.
Laat hem thuis even rustig rondsnuffelen en roep hem niet maar houd een oogje in het zeil. Leer uw kinderen dat ze het hondje niet mogen storen als hij moe is. Ze mogen/u mag nooit zomaar op hem afstappen maar moet/moeten hem roepen omdat in de natuur een hogere rang nooit naar een lagere loopt, waardoor uw pup denkt dat hij de belangrijkste is. Als hij gaat janken ga dan nooit naar hem toe of roep hem nooit toe.

Niet teveel!!!

De Rottweiler groeit snel. Bij de geboorte wegen ze circa. 425 gram. Binnen een jaar wordt dat 100 keer zo veel. In deze groeispurt kan er veel mis gaan. Een pup weet niet waar zijn grenzen liggen en u bent degene die daarom goed op moet letten. Dit kan er allemaal fout gaan:  

-          Verkeerde voeding.

-          Te veel beweging.

-          Traplopen

-          Te veel spelen.

Als uw pup een van deze dingen vaak doet kan er later iets afwijken. Uw hond naast de fiets op aangepast tempo laten draven is wel goed. Uw hond mag wel met andere honden spelen. Maar ze mogen niet (nog) groter en onstuimiger dan hijzelf zijn want dan kan hij onder de voet gelopen worden net als in een groep. Als hij speelt moet hij met een rustige betrouwbare hond spelen.

Op straat.

Omdat Rottweilers nogal dominant kunnen zijn willen ze nog wel eens uitvallen naar andere honden. Dit mag u nooit toestaan. Corrigeer hem met 1 niet al te zachtzinnige ruk aan de ketting. Blijf altijd rustig, als je paniekerig, angstig of zenuwachtig gaat doen, wordt de hond alleen maar wilder of agressiever. Gillen of meerdere zachte rukken aan de riem geven de hond het idee dat u hem aanmoedigt. Als uw reu toch door blijft gaan kunt u nadenken of castreren een optie is.

De baas.

Dat Rottweilers eigenwijs zijn weet u nu onderhand al, maar ook dat ze op een dag uw leiderschap op de proef gaan stellen? Om te voorkomen dat dit gebeurt moet u opletten op deze voortekenen:

-         Hij loopt steeds voor u uit.

-         Hij ligt u in de weg en maakt geen aanstalten om aan de kant te gaan.

-         Hij duwt met zijn kop tegen uw hand (en geeft u het commando”aai mij”).

-         Uw Rottweiler doet wild en loopt dingen omver en bijt te hard tijdens het spelen.

-         Uw hond bijt of gromt als u hem corrigeert.

-         U mag niks uit zijn bek pakken en niet in de buurt van zijn mand komen.

 Nu een aantal dingen om er voor te zorgen dat u de baas blijft:

-         Zorg ervoor dat u en uw gezinsleden altijd letterlijk boven de hond staan, vooral tijdens het stoeien.

-         Loop niet naar uw hond toe maar roep hem bij u.

-         Geef hem pas te eten als u zelf heeft gegeten.

-         Aai hem niet en speel niet met hem als hij u dwingt.

-         Begroet uw huisgenoten eerst en de hond als laatste.

-         Als u wel eens touwtrekspelletjes met de hond doet, zorg dan dat hij niet vaak triomfantelijk met het touwtje wegloopt.

Een vast ritme

Zorg ervoor dat u de pup koopt nadat u met de gezinsleden duidelijke regels heeft gemaakt. Als u hem ooit iets heeft verboden, mag u het nu niet ineens toestaan.

Eten

De Rottweiler is goede “vriendjes” met zijn voerbak. Leer hem daarom van kleins af aan dat als u zijn bak pakt, hij er iets lekkers voor terug krijgt. Dit om te voorkomen dat hij later gaat grommen of bijten als u zijn bak pakt.

Hoofdstuk 5: Verzorging

Vachtverzorging

De Rottweiler is een van de gemakkelijkste honden qua vachtverzorging. Een keer in de week borstelen is genoeg. Let dan meteen op wondjes, teken of vlooien. Het is niet nodig om uw Rottweiler te wassen, maar als u het toch doet, gebruik dan een goede kwaliteit hondenshampoo en nooit babyshampoo of andere shampoo voor mensen.

Verzorging van de nagels en voeten

Probeer altijd op tijd de nagels te knippen. Als u het zelf doet knip dan niet in het leven, of laat de dierenarts het doen, om te voorkomen dat de hond u niet meer vertrouwt tijdens het nagels knippen. Vergeet niet de duimnagel. Gebruik een speciale nagelkniptang voor honden tegen het splijten van de nagels.

Hoofdstuk 6: Heupdysplasie (HD)

Wat is het?

Heupdysplasie komt veel voor bij Rottweilers. Dit is een afwijking aan de botten waardoor de hond moeilijk loopt en pijn heeft. Het is er in verschillende varianten. Van HD-vrij tot zware HD. Operatie is een mogelijkheid, maar is erg duur en wordt daardoor weinig uitgevoerd. Om problemen met heupdysplasie te voorkomen, kunt u het best een pup kopen waarvan de ouders HD-vrij zijn.

HD uitslagen.

Nawoord.

 Het informatie vinden was niet zo moeilijk. Maar toen ik zaterdag 11 december het wou afronden was ik klaar maar toen had ik het nog niet afgedrukt en toen had ik het niet opgeslagen. Dat was dus 5 pagina’s opnieuw typen. Terwijl ik eigenlijk daarna naar de manege wilde. Maar het is toch af gekomen en ik ben blij met het resultaat.

Bibliografie

 Boek: Rottweiler.   Geschreven door: Esther Verhoef-Verhallen. ISBN nummer: 90-6248-902-8